Bydgoszcz
9C
Niebo częściowo zachmurzone
81% wilgotność
Wiatr: 5km/h W
H 10 • L 8
9C
Pt
9C
Sob
8C
Nd
13C
Pon
15C
Wt
Lista odwołanych wydarzeń i zamkniętych miejsc [AKTUALIZACJE NA BIEŻĄCO]
Metropolia BydgoskaAKTUALNOŚCIOświadczenie woli – jakie ma wady? [RADCA w PIĄTEK]
grupa_ludzi_zdjecie_ilustracyjne_FreeImages
05.07.2019 | 13:57

Oświadczenie woli – jakie ma wady? [RADCA w PIĄTEK]

Jak co piątek radca prawny Przemysław Piątek zaprasza do kolejnej odsłony cyklu porad prawnych. Szukasz pomocy? Napisz - prawnik@metropoliabydgoska.pl.

Na zdjęciu: Oświadczenia woli są stosowane przez nas częściej, niż nam się wydaje. Ale nie zawsze są skuteczne.

Fot. FreeImages

Każdego dnia składamy różnego rodzaju oświadczenia woli, które odgrywają w obrocie cywilnoprawnym bardzo ważną rolę. Przez oświadczenia woli stanowiące uzewnętrznienie woli danego podmiotu, może on świadomie kształtować swoją sytuację prawną poprzez nawiązanie, zmianę lub rozwiązanie stosunków prawnych. Właśnie z tego powodu istotne jest, by oświadczenie woli było zgodne z wewnętrzną wolą człowieka, a także by sama wola, stanowiąca impuls do podjęcia określonej czynności prawnej, była powzięta w sposób świadomy i niezakłócony.

Kodeks cywilny wyszczególnia sytuacje, kiedy dany podmiot nie składa oświadczenia w sposób wolny i godny ze swoim przekonaniem. Do takich sytuacji zalicza się:

– brak świadomości lub swobody

Zgodnie z art. 82 kodeksu cywilnego nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

Brak świadomości jest powszechnie definiowany jako stan braku rozeznania, niemożność zrozumienia zachowań własnych i cudzych czy niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2016 r., V CSK 578/15).

– pozorność

Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.

I tak na przykład ukryta umowa sprzedaży nieruchomości nie może być ważna, gdy forma aktu notarialnego została zachowana dla pozornej umowy darowizny, której treść wyraża wprawdzie zobowiązanie do przeniesienia własności nieruchomości, ale nie określa ceny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2001 r., V CKN 631/00).

– błąd

W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

Istotny błąd może dotyczyć wszelkich elementów stosunku prawnego: jego podmiotów, przedmiotu lub treści. Trafnie więc jako okoliczności, których może dotyczyć błąd, wskazuje się nie tylko uprawnienia i obowiązki stron, ale także przedmiot świadczenia, jego własności (np. właściwości lub wartość rzeczy sprzedanej) oraz osobę kontrahenta czy – szerzej – stronę czynności prawnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2004 r., III CK 40/04).

– podstęp

Jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej. Podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem strony, jeżeli ta o podstępie wiedziała i nie zawiadomiła o nim drugiej strony albo jeżeli czynność prawna była nieodpłatna.

Błąd wywołany w podstępny sposób jest wadą oświadczenia woli pozwalającą na uchylenie się od jego skutków na podstawie art. 88 KC, nawet jeżeli nie dotyczy treści czynności prawnej ani nie jest istotny. Pozwala to na powołanie się na tzw. błąd w pobudce – dotyczący sfery motywacyjnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1970 r., I CR 400/69).

– groźba

Kto złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, ten może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności wynika, że mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe.

Prawna doniosłość groźby zależy od jej bezprawności. Przez groźbę bezprawną należy rozumieć zapowiedź zachowania zabronionego przez ustawę (np. popełnienia przestępstwa) lub sprzecznego z zasadami współżycia społecznego (np. groźba popełnienia samobójstwa) Na takim stanowisku stanął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 lutego 1970 r., I CR 571/69;

Dodatkowo należy wskazać, że zniekształcenie oświadczenia woli przez osobę użytą do jego przesłania ma takie same skutki jak błąd przy złożeniu oświadczenia.

Brak świadomości lub swobody oraz pozorność powodują nieważność bezwzględną dotkniętej daną wadą oświadczenia woli czynności prawnej.

W przypadku pozostałych wad oświadczenia woli możliwe jest uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby – z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

Podstawa prawna: art.  82 – 88 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2018 r. poz. 1025)


 

POTRZEBUJESZ PORADY PRAWNEJ? Napisz na prawnik@metropoliabydgoska.pl! Wybrane sprawy omówimy.


 

Przemysław PIĄTEK
radca prawny
—————————–
» tel. 792 262 264
»  www.radcapiatek.pl

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o

Powiązane treści