Bydgoszcz
6C
Niebo głównie zachmurzone
93% wilgotność
Wiatr: 3km/h SSE
H 7 • L 6
9C
Nd
14C
Pon
13C
Wt
9C
Sr
7C
Czw
Lista odwołanych wydarzeń i zamkniętych miejsc [AKTUALIZACJE NA BIEŻĄCO]
Metropolia BydgoskaAKTUALNOŚCIZnęcanie się – definicja prawnokarna [RADCA W PIĄTEK]
Sąd Rejonowy Bydgoszcz_ szyld - SF
14.06.2019 | 17:46

Znęcanie się – definicja prawnokarna [RADCA W PIĄTEK]

Na zdjęciu: zdj. ilustracyjne

Fot. SF

Swego czasu pisałem pracę magisterską na temat samobójstw w prawie karnym. Jedną z karalnych form doprowadzenia kogoś do próby samobójczej jest znęcanie się nad nią. Co jednak może definiować jako znęcanie się? O tym napiszę w dzisiejszym artykule.

Andrzej Marek (mój świętej pamięci promotor) definiował znęcanie się jako „zadawanie bólu fizycznego lub powodowanie cierpienia psychicznego u pokrzywdzonego. Zachowanie to  może wyrażać się w działaniu albo w zaniechaniu.” Jest to systematyczne, powtarzające się zachowanie złożone z jedno lub wielorodzajowych pojedynczych czynności naruszających różne dobra osoby pokrzywdzonej.

Andrzej Wąsek definiuje „znęcanie się” jako „umyślne zachowanie sprawcy, które polega na intensywnym i dotkliwym naruszaniu nietykalności fizycznej lub zadawaniu cierpień moralnych osobie pokrzywdzonej w celu jej udręczenia, poniżenia lub dokuczenia albo wyrządzenie innej przykrości, bez względu na rodzaj pobudek.”

Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia z dnia 14 marca 2002 stwierdził, że „pojęciem znęcania się objęte są wielokrotne, intensywne działania sprawcy, dręczące ofiarę i powodujące znaczne dolegliwości i nie wyklucza się go w sytuacji, gdy ta ofiara podejmuje w ograniczonym zakresie zachowania także noszące cechy przemocy, by przeciwstawić się upokarzającej go sytuacji(…)”

Uchwała SN z dnia 9 czerwca 1976 r., VI KZP 13/75 przedstawiał stan, w którym ojciec „znęcał się fizycznie i moralnie nad małoletnią córką Katarzyną w ten sposób, iż ubliżał jej, bił ją rękoma po głowie i tułowiu, często przy użyciu pasa, polecał wielokrotnie wykonywać te same czynności porządkowe.”

Należy podkreślić, że katalog sposobów znęcania się nie jest zamknięty. Pewne sytuacje życiowe pokazują, jak różnego rodzaju czynności można uznać za znęcanie się. Tworzenie zresztą katalogu zamkniętego sposobów znęcania się jest po pierwsze niemożliwe, a po drugie niecelowe. Znęcanie się może występować jako znęcanie fizyczne lub znęcanie psychiczne. Ustawodawca wymaga, aby sprawca stosował przynajmniej jedną metodę. Ewentualne połączenie znęcania fizycznego i psychicznego może stanowić powód wyższej karalności czynu w ramach sądowego wymiaru kary.

Znęcanie fizyczne polega na oddziaływaniu fizycznym na osobę pokrzywdzoną. Do znamion znęcania się fizycznego zaliczyć możemy bicie, duszenie, głodzenie, skrępowanie ciała, przetrzymywanie (np. w piwnicy). Poza tym dodać jeszcze można przykładowo wykręcanie rąk, rzucanie o ścianę, molestowanie seksualne, opluwanie, przypalanie, wyrzucanie z domu.

Znęcanie psychiczne można opisać jako czynności, które mają na celu negatywne oddziaływanie na psychikę osoby pokrzywdzonej. Możemy do tej grupy zaliczyć poniżanie, wyśmiewanie, obelżywe wyzywanie. Szwarczyk zauważa, że w pewnych przypadkach zabicie zwierząt, które należą do pokrzywdzonych również może być formą znęcania się psychicznego. Uznał tak Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 22 czerwca 2006 roku II AKa 199/06. Sprawca świadomie i umyślnie zabił zwierzątka swoich dzieci w celu demonstracji swojej siły oraz bezkarności.

Znęcanie może występować w formie działania lub zaniechania. Ustawodawca nie wymaga, aby spełnione zostały te warunki kumulatywnie. Istnienie więc jednej z nich jest warunkiem koniecznym i jednocześnie wystarczającym do zakwalifikowania przestępstwa z art. 207 Kodeksu karnego. Działaniem jest bicie, grożenie, szykanowanie. Będą to więc wszelkie czynności, które mają na celu zadanie bólu fizycznego lub cierpienia psychicznego ofiary, które wymagają od sprawcy powzięcia wykonawstwa. Znęcaniem się przez zaniechane nazwiemy więc brak czynności wykonawczej przez sprawcę, które mają na celu zadanie bólu fizycznego lub cierpienia psychicznego. A. Marek zalicza tutaj przykładowo dręczenie głodem, nieopalanie zimnego mieszkania.

Autorzy podkreślają, że pojęcie „znęcania się” należy traktować jako pojęcie obiektywne. Nie byłoby więc wystarczające samo odczucie osoby pokrzywdzonej przestępstwem z art. 207 kodeksu karnego. Na tę sferę patrzeć z perspektywy zwykłego obywatela, który przeszedł prawidłowo socjalizację oraz jest wrażliwy na krzywdę innej osoby. Autorzy zwracają więc uwagę na kwestię obiektywności oraz dolegliwości bólu fizycznego lub cierpienia psychicznego pokrzywdzonego. Nie będzie więc można uznać za znęcanie się pociągnięcie za włosy, gdy czynność tę wykonuje dyrektor wobec swojej asystentki. O ile przesłanka obiektywności mogłaby zostać spełniona, to dolegliwości raczej tutaj się nie znajdzie.

W pewnych sytuacjach czynności oddziaływania na małoletniego nie będą kwalifikowane jako znęcanie się ze względu na zastosowanie kontratypu karcenia dziecka. Aby mówić o nim muszą jednak być spełnione następujące warunki: cel wychowawczy, związek z konkretnym działaniem dziecka, postać karcenia zależna jest od rodzaju podmiotu, umiarkowanie. Ważne jest, że muszą one być spełnione łącznie. W przypadku takiego zachowania nie możemy mówić o znęcaniu się, gdyż jest to działanie prawidłowe. A już na pewno nie jest nacechowane negatywnie wobec pokrzywdzonego. Znęcanie się korzysta z konstrukcji prawnej jedności czynów. Polega ona na istnieniu powtarzających się czynności na to samo dobro, które stanowi jedno przestępstwo wieloczynowe.

Znamiona znęcania się mogą wystąpić w innych przestępstwach. Może to być groźba karalna, bezprawne pozbawienie wolności, zmuszanie do określonego zachowania, zniewaga, czy też naruszenie nietykalności cielesnej. W przypadku kwalifikacji z art. 207 kodeksu karnego czynów sprawcy następuje konsumpcja tych przestępstw. Nazywa się to zbiegiem pomijalnym. Pewne okoliczności mogą jednak spowodować, że nastąpi zbieg rzeczywisty ze względu na umyślność przestępstwa spowodowania ciężkiego lub średniego i lekkiego uszczerbku na zdrowiu. Jest to związane z surowszą kwalifikacją tych czynów. W takich sytuacjach zasada konsumpcji nie ma zastosowania.

Artykuł 207 § 3 KK zawiera również znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem, którego następstwem jest targnięcie się na własne życie przez ofiarę. Należy więc zastanowić się, co oznacza to szczególne okrucieństwo. A. Marek proponuje, aby uznać za nie duże cierpienia, które przekraczają znamiona znęcania się.

Podstawa prawna: art. 270 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1600, 2077. )


W razie pytań, czy też wątpliwości, napisz do mnie maila na adres: prawnik@metropoliabydgoska.pl

Przemysław Piątek, radca prawny
tel.: 792-262-264
www.radcapiatek.pl

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o

Powiązane treści