Modernistyczna perła Sielanki miała zostać „zniszczona”. Konserwator postawił weto
Dodano: 21.04.2026 | 12:44
Na zdjęciu: Willa przy Alejach Ossolińskich 5 projektu Jana Kossowskiego.
Fot. BB
Zabytkowa willa przy Alejach Ossolińskich 5, projektu legendarnego bydgoskiego architekta Jana Kossowskiego jest obiektem zainteresowania dewelopera Budstol Invest. Złożył on projekt zakładający znaczącą przebudowę i… rozbudowę budynku. Jak ustaliliśmy, spółka chciała dokonać znaczącej ingerencji w modernistyczną perłę. Plany powstrzymał miejski konserwator zabytków.
Willa przy Al. Ossolińskich 5 w Bydgoszczy znajduje się w gminnej ewidencji zabytków. Stanowi jeden z najcenniejszych przykładów architektury modernistycznej na terenie założonej na początku XX wieku Sielanki – projektu wybitnego urbanisty Josepha H. Stübbena realizującego ideę miasta-ogrodu E. Howarda z końca XIX wieku.
Drugim „ojcem” Sielanki można nazwać Jana Kossowskiego (1898-1958), który sam albo we współpracy z Bronisławem Jankowskim zaprojektował zdecydowaną większość reprezentacyjnych obiektów mieszkalnych powstałych w tej części miasta w dwudziestoleciu międzywojennym. Okazała willa przy Ossolińskich 5 także jest jego autorstwa – powstała w 1935 roku na zlecenie Ludwika Stojowskiego, prokurenta bydgoskiego oddziału Banku Związku Spółek Zarobkowych. Kossowski zaprojektował ją w nurcie funkcjonalistycznego ekspresjonizmu, podobnie jak inne swoje realizacje przy ul. Markwarta 11 oraz Sielanka 8.
Źródło: Bogna Derkowska-Kostkowska, „O założeniu Sielanki – bydgoskiego miasta-ogrodu”, Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu, z.4
– Zostały zaprojektowane tak, by wzorem rzeźb, można je było podziwiać ze wszystkich stron. Są rozbudowane, zestawione z wielu brył prostopadłościennych i półcylindrycznych, które tworzą załamania, ryzality, operują światłocieniem, wyciągając całość ku górze za pomocą nałożonych wąskich lizen, opinających elewacje, i pionów okien doświetlających klatki schodowe – pisała Agnieszka Wysocka w tekście „Działalność architektoniczna Jana Kossowskiego w Bydgoszczy w latach 1923–1939” w „Materiałach do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu, z.8¨.
@metropoliabydgoska.pl Planujecie odwiedzić? 🖌️ #metropoliabydgoskapl #bydgoszcz #bydgoszczanie #wystawa ♬ oryginalny dźwięk – MetropoliaBydgoska.PL
Charakterystyczna dla willi pod numerem 5 jest silnie uplastyczniona bryła, osiągnięta poprzez przenikanie się elementów, dynamiczne połączenie płaszczyzn oraz zastosowanie zróżnicowanych materiałów – kamienia, płytek ceramicznych i szlachetnych tynków. Różnorodność faktur i ich sposób nakładania wzmacniają zamierzony efekt ekspozycyjny obiektu jako dzieła rzeźbiarskiego.
We wnętrzach, zaprojektowanych funkcjonalnie, Kossowski zastosował – zgodnie z teorią Muthesiusa – reprezentacyjny hol z kominkiem oraz efektowną klatkę schodową. Odnajdziemy też witraże autorstwa Edwarda Kwiatkowskiego, który często współpracował z Kossowskim.
Willa przy al. Ossolińskich 5. Plan dewelopera, mocna odpowiedź konserwatora
W ostatnich latach obiekt niegdyś należący do Ludwika Stojowskiego był zaniedbany i opuszczony. Dotychczasowy właściciel wystawił go na sprzedaż. Z oferty dowiadujemy się, że ma on 400 mkw. powierzchni i stoi na działce o pow. 864 mkw. – jest podpiwniczony. Dwukondygnacyjna willa z poddaszem użytkowym mieści łącznie dziewięć pokoi, kuchnię, dwie łazienki, spiżarnię oraz taras. – Willa do własnej aranżacji, nie jest objęta ochroną konserwatorską – podkreślało oferujące ją biuro nieruchomości.
21 stycznia do miejskiego konserwatora zabytków wpłynął wniosek o opinię dotyczącą projektu adaptacji 90-letniej willi. Złożył go bydgoski deweloper Budstol Invest, który tworzy nową siedzibę w budynku obok przy ulicy Sielanka. Dotarliśmy do odpowiedzi Sławomira Marcysiaka, który krytycznie odniósł się do propozycji.
PRZECZYTAJ TAKŻE: Czas zdmuchnąć kurz z projektu Parku Akademickiego w Fordonie. Jest apel
Autorem koncepcji nie tylko modernizacji, ale i rozbudowy willi jest biuro projektowe Archidea. Ze słów Marcysiaka wynika, że propozycja zniszczyłaby dotychczasowy modernistyczny projekt legendarnego architekta. – Projektowana rozbudowa wprowadza język formalny właściwy dla współczesnych budynków wielomieszkaniowych, obcy estetyce modernizmu lat 30. XX wieku, w którym została zaprojektowana willa Kossowskiego. Modernizm funkcjonalistyczny, do którego stylistycznie przynależy przedmiotowy obiekt, charakteryzował się m.in. operowaniem płaszczyznami i przenikającymi się bryłami, gdzie kontrasty światłocieniowe osiągano poprzez cofnięcia i wysunięcia całych partii budynku, a nie przez dodawanie wystających elementów – czytamy w jego odpowiedzi do Budstolu.
Wedle opisu, projektowana dobudowa zakłada stworzenie balkonów wystających poza obrys budynku i jest większa niż willa Kossowskiego. – Zestawienie tych dwóch języków formalnych – bryły modernistycznej z masywną bryłą zabudowy wielomieszkaniowej z wystającymi balkonami, stanowi dysonans, który uniemożliwia odbiór oryginalnej kompozycji Kossowskiego jako skończonego dzieła sztuki architektonicznej. Projektowana rozbudowa przekształca willę w fragment budynku wielomieszkaniowego, gdzie logika projektowania jest inna: nie chodzi o stworzenie spójnego dzieła architektonicznego, lecz o maksymalizację liczby lokali i powierzchni użytkowej. Dobudowa dominująca kubaturą przekształca willę w partię marginalną budynku nowej inwestycji – zwraca uwagę konserwator.
Marcysiak alarmuje, że Budstol w wizji rozbudowy zaplanował rozbiórkę części zachodniego skrzydła, a także drastyczne zmiany w samej willi: „zniszczenie” układu funkcjonalnego i „dewastację” wyposażenia wnętrza (np. stylowej łazienki na I piętrze) poprzez przekształcenie willi jednorodzinnej w budynek wielomieszkaniowy z siedmioma lokalami.
– Willa poprzedzona frontowym przedogrodem reprezentuje element typowej zabudowy willowej – pojedyncze wille w ogrodach. Przedstawiona w koncepcji skala partii dobudowanej degraduje krajobraz kulturowy dzielnicy Sielanka poprzez wprowadzenie do chronionej strefy zabudowy willowej dużego budynku wielorodzinnego, tworząc precedens dla dalszej degradacji zabytkowego założenia urbanistycznego. Analiza przedłożonego projektu koncepcyjnego rozbudowy willi prowadzi do jednoznacznego wniosku, że planowana inwestycja nie stanowi rozbudowy obiektu zabytkowego – zaznaczył konserwator. Koncepcja Archidei została zatem zaopiniowania negatywnie i wiele wskazuje na to, że uchroniła modernistyczny budynek przed degradacją.
Rady dla Ossolińskich 5
W piśmie zawarto też propozycje sprzed 25 lat dotyczące zagospodarowania willi przy Ossolińskich 5. Stanowi ona ważny punkt w zabytkowej tkance miejskiej oraz cenne dziedzictwo architektury modernistycznej okresu dwudziestolecia międzywojennego. – Jej położenie w prestiżowej dzielnicy Sielanka dodatkowo podkreśla rangę obiektu oraz jego znaczenie w kontekście historyczno-urbanistycznym Bydgoszczy. Willa przy Al. Ossolińskich 5 to emblematyczny obiekt dla modernistycznego dziedzictwa kulturowego Bydgoszczy wielokrotnie opisywany w literaturze przedmiotu – podkreśla Sławomir Marcysiak.
Z uwagi na wartości architektoniczne i zabytkowe willi w Studium Historyczno-Konserwatorskim „Śródmieście cz. 7” z 1999 r. postuluje się zachowanie budynku bez zmian, przeprowadzenie remontu konserwatorskiego z wykonaniem izolacji przeciwwilgociowej i opracowanie kolorystyki elewacji z uwzględnieniem partii klinkierowych. – Wskazano na konieczność utrzymania stolarki okiennej i drzwiowej w konstrukcji i podziałach zgodnych z pierwotnymi. Zalecono dbałość o założenie przed-i ogrodu, utrzymanie go w kształcie nawiązującym do pierwotnego, z odtworzeniem zmienionych układów kompozycyjnych oraz brakujących elementów architektury ogrodowej – czytamy w piśmie.
W Studium Historyczno-Konserwatorskim zaleca się wpisanie willi do rejestru zabytków. Plany dewelopera wskazują, że większa ochrona takich obiektów, jak Ossolińskich 5, jest niezwykle potrzebna.
- Modernistyczna perła Sielanki miała zostać „zniszczona”. Konserwator postawił weto - 21 kwietnia 2026
- Bydgoszczanie zobaczyli Pesę od środka [ZDJĘCIA] - 21 kwietnia 2026
- Czas zdmuchnąć kurz z projektu Parku Akademickiego w Fordonie. Jest apel - 21 kwietnia 2026
