Powstała książka o Cmentarzu Nowofarnym. To historyczna nekropolia

Dodano: 29.10.2026 | 13:19

Na zdjęciu: Cmentarz Nowofarny w Bydgoszczy ma 120 lat.

Fot. Mariusz Guć/Wikimedia Commons

Cmentarz Nowofarny to ważna część historii Bydgoszczy i miejsce pamięci o jej mieszkańcach. Z okazji 120-lecia nekropolii nakładem Wydawnictwa UKW ukaże się książka „Cmentarz Nowofarny w Bydgoszczy. Historia. Pamięć. Dziedzictwo”. O publikacji i kilkuletnich badaniach opowiedzą autorki podczas spotkania, które odbędzie się 4 listopada o godz. 17:00 w Młynach Rothera.

„Cmentarz Nowofarny w Bydgoszczy. Historia. Pamięć. Dziedzictwo” opisuje losy nekropolii, założonej w 1906 roku przez ks. Ryszarda Markwarta. Powstała na planie prostokąta, z wewnętrznym podziałem na 26 kwater. W centrum usytuowano kaplicę pogrzebową, którą otoczono alejami okrężnymi i prostopadłymi w systemie gwiaździstym.

Do czasu powstania kolejnych cmentarzy parafialnych, Cmentarz Nowofarny pełnił rolę głównej miejskiej nekropolii dla katolików. W jego centrum zlokalizowano groby żołnierzy poległych w okresie I wojny światowej (1914–1918), groby powstańców wielkopolskich oraz groby żołnierzy poległych w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku. Po II wojnie światowej część cmentarza należała do miasta – to na niej chowano m.in. zmarłych działaczy partyjnych i funkcjonariuszy administracji państwowej PRL. Po 1989 roku przekazano ją parafii farnej.

Na terenie Cmentarza Nowofarnego spoczywa wielu znamienitych Bydgoszczan, m.in. Jan Biziel, Narcyz Gieryn, Hieronim Konieczka, Jan Maciaszek, Izabela Romanowska czy Józef Święcicki. Wydawana przez UKW książka „Cmentarz Nowofarny w Bydgoszczy. Historia, Pamięć, Dziedzictwo” stanowi podsumowanie kilkuletnich badań nad nekropolią, która w tym roku obchodzi jubileusz 120-lecia powstania.

„Cmentarz Nowofarny w Bydgoszczy. Historia. Pamięć. Dziedzictwo”. Nowa publikacja i spotkanie autorskie

– To bardzo ważny fragment miasta nie tylko ze względu na unikalne założenie architektoniczno-krajobrazowe, ale również przestrzeń pamięci o tych, którzy odeszli. Na cmentarzu przy ul. Artyleryjskiej zachowały się nagrobki i grobowce pozwalające docenić kunszt miejscowych rzeźbiarzy i warsztatów kamieniarskich. Nad publikacją pracowała również grupa Studentek i Studentów kierunku Zarządzanie Dziedzictwem Kulturowym i Ochrona Zabytków UKW. Książka wpisuje się w tegoroczne obchody 680-lecia nadania praw miejskich Bydgoszczy – podkreśla uczelnia.

– Publikacja stanowi ciekawe źródło dotyczące dziejów jednego z ważniejszych cmentarzy na mapie Bydgoszczy. Autorki wniknęły w dzieje tej nekropolii, przybliżyły okoliczności jej powstania oraz wskazały osoby zasłużone dla miasta, których prochy spoczęły na tym cmentarzu – napisał dr hab. Piotr Gołdyn, prof. Akademii Zamojskiej.

Przeczytaj także: Nowy album Tomasza Izajasza. „Pozdrowienia znad Brdy i Wisły – od Rybiego Rynku do Fordonu”

Autorkami publikacji „Cmentarz Nowofarny w Bydgoszczy. Historia, Pamięć, Dziedzictwo” są:

dr Anetta Głowacka-Penczyńska – specjalizuje się w historii społecznej i gospodarczej oraz historii codzienności. W centrum jej zainteresowań znajdują się małe miasta, społeczności lokalne oraz funkcjonowanie ludzi „zwyczajnych” w dawnych strukturach społecznych. Autorka prac o życiu społeczno-gospodarczym ośrodków miejskich publikowanych m.in. w „Polonia Maior Orientalis” i „Kwartalniku Historii Kultury Materialnej”, a także rozdziałów w monografiach miejscowości.
dr Monika Opioła-Cegiełka – jest historyczką i bydgostianistką – m.in. autorką haseł w „Encyklopedii Bydgoszczy” (tom 2) oraz artykułów z zakresu historii Bydgoszczy w XIX wieku i w okresie międzywojennym (m.in. dotyczących zawartości międzywojennej prasy). Jej zainteresowania badawcze dotyczą także pamięci historycznej i polityki pamięci.
dr Agnieszka Wysocka – historyczka sztuki. Bada architekturę i zjawiska kulturowe XIX i XX wieku. Autorka i współautorka publikacji oraz opracowań historyczno-konserwatorskich dotyczących Bydgoszczy i regionu kujawsko-pomorskiego.

Spotkanie autorskie odbędzie się 4 listopada w Młynach Rothera o godz. 17:00, w sali Brda. Podczas spotkania będzie można również zakupić książkę.