Ważny krok ku modernizacji pomnika w Dolinie Śmierci. Jest przetarg

Dodano: 12.01.2026 | 15:10

Na zdjęciu: Tak wyglądał uszkodzony pomnik w Dolinie Śmierci. Zdjęcie z wiosny 2024 roku.

Fot. BB/archiwum

Po niespełna dwóch latach od awarii, ratusz szuka autora dokumentacji projektowej modernizacji pomnika w fordońskiej Dolinie Śmierci. Czy pozwoli to na szybką naprawę 50-letniego dzieła autorstwa Józefa Makowskiego, którego stan jest katastrofalny?

Prace przy budowie pomnika upamiętniającego mieszkańców Bydgoszczy i okolic zabitych przez Niemców tuż po wybuchu II wojny światowej rozpoczęły się latem 1975 roku. Odsłonięto go 13 października 1975 roku przy udziale ówczesnych władz, wojska, uczniów i pracowników bydgoskich zakładów. Po kilkunastu latach obiekt doposażono w płaskorzeźbę, a następnie stalowy krzyż, który umieszczono na stalowych, pnących się w górę „kłosach”.

Po blisko 50 latach dzieło bydgoskiego artysty Józefa Makowskiego uległo poważnej awarii. Na przełomie kwietnia i maja 2024 roku doszło do przechylenia jednego ze szczytowych elementów blisko 30-metrowego pomnika. To zmusiło bydgoskich urzędników do działania; najpierw ogrodzono teren wokół monumentu, a później zdemontowano zarówno uszkodzony „kłos”, jak i pozostałe dwa sąsiednie elementy. Przyczyną awarii była postępująca korozja i brak odpływu wody, która zalegała w stalowych elementach tworząc doskonałe środowisko dla rdzy.

Co z pomnikiem w Dolinie Śmierci? Jest przetarg na dokumentację

Urzędnicy zapowiadali, że po rozbiórce zagrażających zdrowiu i życiu elementów, górujący nad Fordonem symbol pamięci zostanie odnowiony. Do tego niezbędne jest jednak opracowanie dokumentacji – przetarg na jej wykonanie ogłoszono 9 stycznia. Dlaczego tak późno? Pytaliśmy o to niedawno rzeczniczkę prezydenta Bydgoszczy Martę Stachowiak, która odpowiedziała następująco: – Zlecenie dokumentacji zostało wcześniej tymczasowo wstrzymane ze względu szereg innych zadań inwestycyjnych, dla których miasto pozyskało środki zewnętrzne i do ich uruchomienia potrzebne są niezbędne projekty/pozwolenia np. kolejne termomodernizacje, mała retencja. Warunkiem uzyskiwania dofinansowania jest ich realizacja w określonym czasie. Dlatego te zadania są traktowane zawsze w sposób priorytetowy.

W dokumentach postępowania czytamy, że trzy elementy zwieńczające „kłosy” są składowane w magazynie na ul. Smoleńskiej. Projekt modernizacji ma zawierać również rozwiązanie projektowe zabezpieczające elementy metalowe przed korozją. Zadaniem zwycięzcy będzie wykonanie:

oceny stanu technicznego pomnika weryfikującego zakres prac,
inwentaryzacji architektoniczno-budowlanej pomnika
projektu architektoniczno-budowlanego z kompletem opinii, uzgodnień i sprawdzeń rozwiązań projektowych w zakresie wynikającym z przepisów, wymaganych do złożenia wniosku o wydanie stosownej decyzji administracyjnej i uzyskaniu jej przez zamawiającego
projektu technicznego i wykonawczego
przedmiarów robót budowlanych i kosztorysów inwestorskich
specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych ze szczegółowym opisem projektowanych materiałów budowlanych wraz z podaniem kryteriów równoważności zastosowanych wyrobów budowlanych
przygotowanie dokumentów i wniosków w zakresie uzyskania przez zamawiającego warunków, decyzji, opinii, uzgodnień niezbędnych dla otrzymania zgody na realizację inwestycji
innych opracowań, których konieczność wykonania ujawni się w fazie projektowania, niezbędnych do prawidłowego wykonania dokumentacji projektowo-kosztorysowej oraz do prawidłowego w oparciu o ww. dokumentację wykonania robót budowlanych,
sprawowanie nadzoru autorskiego nad realizacją robót budowlanych wynikających z opracowanej dokumentacji projektowej.

Wytyczne do realizacji projektu przygotował miejski konserwator zabytków. W piśmie Sławomir Marcysiak podkreślił, że w 2024 roku stan zachowania pomnika był katastrofalny. Wskazał także, że wszystkie prace należy prowadzić z zachowaniem istniejącej formy oraz z poszanowaniem oryginalnej substancji zabytkowej. Poza naprawą i pomalowaniem kłosów, konserwator chce poddać pracom konserwatorskim płaskorzeźbę: należy ją oczyścić, zdezynfekować, naprawić uszkodzenia i pęknięcia, wzmocnić strukturalnie, uzupełnić ubytki i pomalować na uzgodniony z nim kolor.

CZYTAJ WIĘCEJ: 50 lat temu nad Doliną Śmierci stanął pomnik. Dziś oczekuje na nowe życie

Wykonawca modernizacji powinien też poddać zabiegom naprawczym tynkowany cokół – Marcysiak dodaje, że trzeba skuć luźne i odspojone tynki, wzmocnić strukturalnie powierzchnię pozostawionych wypraw tynkarskich, a w miejscu skucia nałożyć nowe tynki renowacyjne powtarzając fakturę oryginalnych wypraw. Koniecznością jest także oczyszczenie i konserwacja tablic z nazwiskami pomordowanych, przestrzennych liter, krzyża oraz cierni.

Dokumentacja projektowa ma być gotowa w trzy miesiące od daty zawarcia umowy. Będzie ona podstawą prac naprawczych i umożliwi określenie ram czasowych. Czy ratuszowi uda się znaleźć środki na wykonanie remontu jeszcze w tym roku?